Houdbaarheidsdatum

De zomer is de tijd dat er braderieën en jaarmarkten worden georganiseerd.  Het is de plek om plaatselijke oude ambachten te laten zien, vaak door oudere mensen uitgevoerd, hoe vaardig zij  vroeger de spullen maakte. Op een rieten stoel zit een mevrouw in klederdracht achter een spinnewiel, vaardig een draad te maken vanuit een dot wol. Een man met een dikke manchester broek aan en een pijp in de mond, vlecht van wilgentenen een mand. Ouders brengen zichzelf op kind hoogte en maken  duidelijk dat het vroeger zo ging.  Het kind heeft er geen woorden bij, maar als je zijn gedachten kon lezen zou  het denken dat hij blij is dat dat iets van vroeger is. Dat is voorbij en leuk om de nostalgie ervan te demonstreren, maar zo maken we de dingen niet meer. Verder op staat een bar waar een klant onhandig op de kruk hangt, om het voorbijtrekkende publiek te laten zien hoe hij doorgaans aardig wat tijd op deze manier doorbrengt, maar dan met een muur eromheen. 

Er zijn ook ‘moderne’ handvaardigheden te bekijken. Ik heb zelf een keer op zo’n markt gestaan met mijn schilderijen. Doe ik nooit meer. Je denkt de aandacht van de mensen te trekken door je talent uit te stallen, die dan met een onverschillige blik langs je kraampje schuifelen en dan ook nog met lede ogen te moeten aanzien dat een kind een gommetje van je kraampje pikt. De visite- kaartjes voor de website, die mochten meegenomen worden, maar het display van spullen waarmee ik een indruk wilde geven, hoe mijn kunstwerkjes tot stand kwamen, waren niet bedoeld om zomaar in de broekzak gestoken te worden. Het koste mij geld en een hele dag rondhangen op zo’n jaarmarkt. Dat was een heleboel keer niets en daar zie jij mij niet meer terug. Maar die oudere man en in klederdracht gehulde vrouw, blijven trouwe deelnemers aan dit soort activiteiten, net zo trouw ze zijn aan het oude ambacht. Ze zijn de ambassadeurs van vervlogen tijden, met een houdbaarheidsdatum die  al ver verstreken is. We staan er bij stil en kijken hoe het oude ambacht wordt uitgeoefend, stellen een vraag en moeten oppassen dat we vervolgens niet worden meegezogen in verhalen van vroeger, toen het allemaal veel beter was en er nog tijd werd genomen om een mand te vlechten en garen te spinnen en noem maar op. Kom er nou nog maar eens om. 

Het geeft de indruk dat het vroeger goed was, maar als ik de beelden zie van de turfstekers die zes dagen ploeteren voor een schijntje, voor een baas die zelf in een landhuis woont, de herenboeren die het hun knechten zwaar maakte door ellelange dagen ze te laten werken, om dan zondags in de kerk verwacht te worden om aan te horen dat het allemaal kommer en kwel is en dat de hel nog de meest voor de hand liggende optie was, maar mischien, als je het gegeven was,… dan?…maar ze konden toen goed manden vlechten en garen spinnen. Gelukkig hebben we dat nog het best onthouden van die goede oude tijd. Maar goed dat er braderieën zijn.

Fall out

Tussen de takken van de beuk waarvan het blad  nog maar net uit de knoppen is en zo wonderlijk mooi lichtgroen, de  sfeer in het bos heeft verandert, zit een tuinfluiter te zingen. Het is lente en dat frisse lente groen en de vogelzang op die vroege ochtend in het bos, doet me beseffen dat ik me gelukkig mag prijzen. Zo’n moment wanneer je je even helemaal opgenomen voelt in de natuur. Zo’n indruk is toch niet helemaal correct, omdat je daarmee veronderstellen kunt dat je buiten de natuur om kan en dat je afzonderlijke momenten van beleving ervan kan ervaren. Op de keper beschouwt zijn we er onderdeel van en dat besefte ik weer eens na het zien van de documentaire (op Netflix)  over Rachel Carson. Zij schreef het boek “ The Silent Spring” een boek dat ik niet heb gelezen maar door het zien van die documentaire boven in mijn lijstje van nog te lezen boeken staat. De titel van het boek suggereert dat een stille lente, waar geen vogel meer zou zingen, tot de mogelijkheden gaat behoren, als we niet onze verantwoording nemen in ons gedrag ten opzichte van de Aarde. Het zou door ons gedrag ooit tot een stille lente kunnen komen. Toen Rachel haar boek schreef en uitgaf in 1962, was het middel DDT een gangbaar bestrijdingsmiddel en werd veel toegepast. Op de velden als gewasbescherming, in de huizen tegen al het “ongedierte” en het werd zelfs in de haren gespoten van schoolkinderen om luizen te bestrijden. 

Er waren net twee wereldoorlogen gestreden en de strijdlust zat er blijkbaar goed in. De oorlog was nu verklaard aan de natuur. Chemische middelen werden ontwikkeld met als meest kwalijke;  DDT. Dat toendertijd als een wondermiddel werd gepresenteerd en velerlei toepassingen kende. In de documentaire is te zien hoe kwistig er met de gifspuit werd omgegaan en de taak die de schrijfster op haar nam om daar de misvatting  over te onthullen. Ze nam de atoomproeven als voorbeeld, de “wonderbom” waarmee de oorlog een halt mee kon worden toegeroepen. De explosieve kracht van die bom was boven verwachting en richtte niet alleen schade aan op de plek waar hij viel, maar de drukgolf die het veroorzaakte blies alles kapot in de wijde omgeving. Twee steden in Japan werden daarmee vernietigd, maar wat ze niet besefte was dat de explosie maar één onderdeel van het gruwelijke ding was. Het stof en gruis werden honderden meters de lucht in geslingerd en raakte radioactief besmet. Stof en straling dat zich over een oppervlakte van duizenden vierkante kilometers verspreidde en daar waar het neer kwam,  die een ziekmakende straling veroorzaakte, wat nog meer slachtoffers maakte dan bedoeld was. Dat benoemd werd als de: “ Fall Out”, een effect dat verstrekkende gevolgen heeft.  Rachel paste dit toe op het gebruik  van pesticide. Het doodt weliswaar de insecten die schade aanbrengen aan de gewassen, maar vernietigd ook het bodemleven, dat voor een groot deel ook uit insecten en schimmels bestaat die essentieel zijn voor een gezond plantenleven. Het spoelt uit in de grond en bevuild het grondwater, het wordt opgeslagen in muizen die door de valken gegeten werden en die op hun beurt een fatale hoeveelheid gif binnen kregen. De “Fall out” van deze middelen valt niet meer onder onze controle en heeft effect op,.. ja misschien wel op die tuinfluiter, waar de lege tak, waar hij niet meer op zit en waar zijn lied niet meer gehoord wordt.  

Het boek heeft er toen  aan bijgedragen dat het middel DDT verboden werd en  zo kwam  het in de galerij van klunzige dingen die we met de natuur uithalen. Je zou die documentaire eens moeten bekijken, want qua inzichten zijn we er nog niet, getuige hoe we door de regel met het milieu omgaan. Ik heb begrepen dat het woord milieu een frans woord is wat zoveel betekent als: de lucht die we inademen en het water wat we drinken. Beide staan heden ten dage nog steeds onder grote druk. We kunnen tot het besef komen als het te laat is en de Fall out op ons neerdwarrelt, of we kunnen het ons inbeelden hoe het zou kunnen worden als we niet veranderen en deze weg blijven gaan. Want… wil er nou een Silent Spring?